Niegrzeczny czy przeciążony sensorycznie? Jak rozpoznać dziecko z trudnościami SI

Integracja sensoryczna, czyli SI, to proces neurologiczny, w którym mózg porządkuje bodźce docierające do dziecka w ciągu dnia. Gdy przebiega prawidłowo, dziecko reaguje adekwatnie, tworząc tzw. reakcję adaptacyjną. Jeśli jednak układ sensoryczny przekazuje informacje nieprecyzyjnie, odpowiedź organizmu staje się nieadekwatna.

W przedszkolu, gdzie wykorzystuje się różnorodne materiały edukacyjne, pomoce dydaktyczne dla przedszkola czy metody aktywizujące, szczególnie ważne jest zrozumienie, jak trudności SI wpływają na codzienne funkcjonowanie dziecka.

To, czy mamy do czynienia z zaburzeniem, oceniamy zawsze w kontekście tego, jak bardzo utrudnia ono przedszkolakowi udział w zajęciach, zabawie, a nawet prostych aktywnościach dnia codziennego. W pracy nauczyciela wychowania przedszkolnego - niezależnie od tego czy korzysta z gotowego pakietu edukacyjnego przedszkole, czy własnych scenariuszy zajęć przedszkolnych, kluczowa jest uważna obserwacja.

Objawy trudności SI, które powinien zauważyć nauczyciel

Nauczyciele najczęściej obserwują nadwrażliwość, czyli zbyt silną reakcję na bodźce. Warto przy tym pamiętać, że każde dziecko reaguje inaczej, dlatego obserwacja powinna być systematyczna i spokojna.

1. Nadwrażliwość dotykowa

• Dziecko może unikać dotyku lub reagować na niego niechęcią.
• Może nie znosić czesania, obcinania włosów czy paznokci.
• Może narzekać na fakturę ubrań, metki czy ucisk, mimo że dla innych dzieci są one neutralne.

Takie sygnały mają duże znaczenie podczas pracy z wykorzystaniem materiałów przedszkolnych online czy podczas aktywności ruchowych w ramach edukacji przez zabawę.

2. Nadwrażliwość słuchowa

• Dziecko zakrywa uszy, gdy dźwięki w sali są dla niego zbyt intensywne.
• Jeśli hałas obiektywnie nie jest wysoki, a dziecko nadal nie potrafi go znieść, może to wskazywać na trudności sensoryczne.
• Warto pamiętać, że nowy przedszkolak potrzebuje czasu, by przyzwyczaić się do odgłosów grupy.

W takich sytuacjach pomocne bywają pomoce dydaktyczne minimalizujące przeciążenie lub zajęcia w mniejszej grupie, zgodnie z możliwościami dziecka.

3. Nadwrażliwość wzrokowa

• Trudności z zaakceptowaniem ostrego, intensywnego światła w sali.
• Szybkie męczenie się wzrokowe podczas zabaw przy stoliku.

To ważna wskazówka zarówno przy planowaniu aranżacji sali, jak i podczas korzystania z materiałów edukacyjnych dla przedszkola, które wymagają skupienia wzrokowego.

Nauczyciele powinni obserwować także to, jak dziecko funkcjonuje ruchowo.

Poszukiwacze bodźców:

• Uwielbiają wspinanie, drabinki, skakanie.
• Często nie dostrzegają zagrożenia i wciąż próbują wejść wyżej.
• Są to dzieci o podwyższonym poziomie pobudzenia, często potrzebujące większej dawki ruchu.

Unikający ruchu:

• Niechętnie podchodzą do aktywności fizycznych.
• Unikają wejścia na sprzęty, zabawki i konstrukcje na placu zabaw.
• Często wolą spokojne aktywności przy stoliku.

Te różnice mają ogromne znaczenie przy planowaniu zajęć według programu wychowania przedszkolnego, szczególnie tam, gdzie stosuje się metody aktywizujące przedszkole czy zabawy ruchowe.

Kiedy powiadomić rodziców?

Rozmowa z rodzicami jest konieczna, gdy zachowanie dziecka staje się niebezpieczne. Jeśli przedszkolak wspina się na parapety, nie zauważa zagrożeń lub wykonuje ruchy zagrażające sobie i innym, należy to skonsultować. Informację zwrotną przekazujemy dopiero wtedy, gdy obserwujemy cały zestaw objawów, a nie jeden, pojedynczy sygnał.

Warto pamiętać, że rzetelna obserwacja, wsparta odpowiednimi materiałami edukacyjnymi przedszkole i wiedzą o tym, jak rozwija się układ sensoryczny, pozwala szybciej i skuteczniej wspierać rozwój emocjonalny dziecka. To fundament pracy każdego wydawnictwa edukacyjnego, które tworzy narzędzia dla nauczycieli.